Brechtje Zwaneveld

Theater voor peuters is in Nederland een niche. In Schotland en Frankrijk bijvoorbeeld wordt via onderwijs of gezondheidszorg overheidsgeld geoormerkt voor cultuur voor kinderen tot vier jaar, maar voor Nederlandse politici, voor zover die überhaupt bereid zijn cultuur te subsidiëren, betekent de term ‘alle kinderen’ nog altijd ‘iedereen vanaf vier jaar’.

Door Brechtje Zwaneveld
‘Wat zou jij aan een Egyptenaar willen vragen?’ De in 2010 afgestudeerde regisseur Joost van Hezik stelde deze vraag aan Utrechtse jongeren die een maand later zijn voorstelling Smells like Tahrir spirit zouden gaan bezoeken. ‘Hoe voelt de revolutie? Heb je wel eens iemand dood zien gaan?’ wilden de Utrechtse jongeren weten. Met deze vragen op zak vertrok Van Hezik naar Egypte. Daar kreeg hij aangrijpende ooggetuige-verslagen van de Arabische lente te horen. Want bijna alle jongeren hadden wel eens iemand dood zien gaan. ‘Zijn jullie vrij? Of denken jullie alleen maar dat je vrij bent?’, wilden de Egyptische jongeren vervolgens weten van hun Nederlandse leeftijdgenoten.

Als pubers deden ze thuis een sinterklaas-act tussen de schuifdeuren. Frank met een laken omgeslagen en een bolhoed op, en René met twee zwarte vegen in zijn gezicht. De overige elf gezinsleden bescheurden zich van het lachen om het idiote tweetal. Frank de betweterige branieschopper, René de gedienstige angsthaas.
Die twee archetypes zijn altijd aan de gebroeders Groothof blijven kleven. Nadat Frank het conservatorium en René de theaterschool had doorlopen, gebruikten ze hun eigen tegengestelde karakters jarenlang als basis voor de succesvoorstellingen Broertjes en Gebroed. En inmiddels heeft branieschopper Frank een omvangrijk repertoire aan grote zaalvoorstellingen opgebouwd en angsthaas René een reeks juweeltjes voor de kleine zaal gerealiseerd.

Kleutertheater is sinds de invoering van de huidige Basisinfrastructuur structureel aan het doordringen tot de grote gesubsidieerde jeugdgezelschappen. Jeugdgezelschappen als De Brandstichting, Unieke Zaken en Lejo hebben in de loop van de jaren een duidelijk ‘kleuteroeuvre’ opgebouwd. Drie nieuwe voorstellingen van jonge makers tonen de veelzijdigheid binnen dit opkomende subgenre.

Door Brechtje Zwaneveld

Oscar Wildes enige roman is een duister verhaal. De wonderschone Dorian Gray wordt vereeuwigd in een portret. Maar op mysterieuze wijze veroudert de afbeelding en blijft de Dorian van vlees en bloed eeuwig jong. Dankzij zijn schoonheid leeft hij een ijdel leven en wordt hij vorstelijk aanbeden, terwijl het steeds verder aangetaste portret zijn kwaadaardige, verdorven ziel onthult.

Waar kan je het beste van je favoriete boek genieten? In het theater! Theatermakers gebruiken al jarenlang klassiekers uit de jeugdliteratuur ter inspiratie voor hun voorstellingen. En ook dit seizoen duiken de toneelspelers weer flink in de boeken.
Als je een boek bewerkt voor theater, kan je meestal niet het hele boek navertellen. Er worden op het podium gebeurtenissen uit het verhaal weggelaten. Maar een theaterversie van een boek biedt ook juist extra mogelijkheden. Het gebruik van muziek bijvoorbeeld. Met muziek kan je op het toneel soms veel beter gevoelens oproepen dan met tekst.

Alsof ze altijd al als pop bestonden, stelen Jip en Janneke de show in hun eigen Mjoezikul. Ze leren elkaar kennen door de heg, broeden in de lente eitjes uit en nemen als het zo uitkomt een hondje mee naar huis. Zestig jaar geleden bedacht Annie M.G. Schmidt de twee kleuters, die door de zwart-wit illustraties van Fiep Westendorp onsterfelijk werden. En nu is vormgever en regisseur Rieks Swarte erin geslaagd de buurvriendjes uit hun papieren keurslijf te halen. De koddige verhaaltjes over de alledaagse speel- en logeerpartijtjes van het tweetal spatten van het podium af. Kim van Zeben en Babbe Groenhagen voorzien de twee poppen grandioos van de door Westendorp getekende kleutermotoriek. De titelhelden zijn onhandig en aandoenlijk, reageren primair en volkomen onbevangen.

Jeugd- en volwassenvoorstellingen, locatie- en zaalproducties - theatermaker Gienke Deuten trekt zich weinig aan van genregrenzen en andere opgelegde vakjes. Achter haar veelzijdigheid schuilt een heldere visie en een steeds terugkerende associatieve beeldtaal. Vorige maand ging bij Theater Gnaffel haar voorstelling Peter Pan en de verloren jongens in première.

Door Brechtje Zwaneveld

Zeven jongens - sommigen bijna, anderen allang man. Ze laten zien wie ze zijn, of eigenlijk wát ze zijn: stoer, sterk, roekeloos. In Staal van theatergroep Max. vliegt het testosteron je om de oren en worden clichés niet geschuwd. De acteurs van uiteenlopende pluimage mogen met zichtbaar plezier datgene doen waarvoor ze in de wieg zijn gelegd: vechten, plagen en leiderschap tonen. Ze geven elkaar lesjes in verleiden: ‘niet met je handen, gebruik je hart’. Brullen het publiek toe dat ze als ‘lonesome cowboy’ door het leven willen, moeite hebben met verantwoordelijkheid en ‘geliefd willen zijn, zonder daarvoor iets te hoeven doen’. Met mannenhumor ravotten ze de voorstelling door.