Brechtje Zwaneveld

Moet je je als jeugdtheatergezelschap per se profileren met een herkenbare handtekening van je artistiek leider? Het Vlaamse jeugdtheatergezelschap HetPaleis in Antwerpen bewijst dat er ook andere manieren zijn om je bestaansrecht te onderstrepen. Brechtje Zwaneveld werpt een licht op het organisatiemodel van dit huis en gaat na wat Nederland hiervan kan opsteken.

Door Brechtje Zwaneveld

‘Geschiedenis is kennis. Kennis is macht. En macht is de toekomst.’ Die redenering wordt in de klasvoorstelling Onderstebodem van De Toneelmakerij tastbaar gemaakt én op de hak genomen. Acteur Daniël van Klaveren staat als strenge opzichter van een archeologische opgraving in een klaslokaal waar ieder moment de boel gesloopt gaat worden om belangrijk bewijs voor de ‘nutteloosheid van kinderen’ uit het verleden naar boven te halen.

‘Het zou te gek zijn, als echt goede acteurs van volwassenenvoorstellingen voor kinderen zouden spelen.’ Die wens borrelde al een poosje bij David Geysen, acteur en regisseur bij Toneelgroep de Appel, toen hij door de directie van dat gezelschap werd gevraagd om een familievoorstelling te maken in het decor van de Appel-voorstelling Casanova. De gigantische waterbak met 20.000 liter water krijgt de komende weken een tweede leven in de allereerste familievoorstelling van het grote Haagse repertoiregezelschap: De drijvende stad.

Regisseur Paul Knieriem doet het fantastisch. In zijn Am Ziel won Marlies Heuer haar Theo d’Or en zijn voorstelling Met mijn vader in bed werd onlangs genomineerd voor de BNG Nieuwe Theaterprijs. Maar Knieriem maakt sinds 2013 ook deel uit van de artistieke kern van jeugdgezelschap De Toneelmakerij. En daar werd zijn eerste grote productie, Verkocht – over slavernij – zeer wisselend ontvangen. Nu heeft hij voor kinderen een tekst van Peer Wittenbols geregisseerd over theatrale magie en de nostalgie van toneelmeesters en schouwburggeesten.

Soms ben je ook als recensent compleet sprakeloos na een voorstelling. Dan zijn nauwelijks woorden te vinden voor wat in een voorstelling is vertoond, is gebeurd, is teweeggebracht. Dan slaat het ineens helemaal nergens op dat je een analyse en oordeel moet vangen in sterren. Het immense fysieke en mentale ‘lawaai’ in Bekdichtzitstil, de nieuwste voorstelling van Theater Artemis, doet woorden verstommen.

De jonge regisseur Daniël van Klaveren liet zich inspireren door het werk van de Amerikaanse filmregisseur Gus van Sant en creëerde een juweel van een klasvoorstelling voor leerlingen van het voortgezet onderwijs.

Een krom vrouwtje verschijnt op een ieniemienie driewielertje. ‘Is de kust veilig?’, krast ze tegen het publiek van drie jaar en ouder. Met vrolijke twinkeloogjes vertelt ze dat er ergens een prins achter een boom staat die haar vogeltje wil afpakken. Dat vogeltje, zo ontdekken we al gauw, is Rapunzel met de meterslange vlecht, opgesloten hoog in de toren.
Actrices Anke Engels en Vimala Nijenhuis van Het Kleine Theater beklinken met de première van hun zevende voorstelling, Rapunzel, dat zij het nieuwe huisgezelschap vormen van het Ostadetheater. Dit buurttheater in de Amsterdamse Pijp wil zich gaan profileren als toegankelijke accommodatie voor kwalitatief goed en betaalbaar jeugdtheater.

Gejoel. Gebulderlach. Ongecontroleerde opwinding. Springende kleuters. Gierende volwassenen. Menig acteur zou van het hysterische publiek bij de kleutervoorstelling De man die alles weet (van Maas theater en dans en Theater Artemis) de gilzenuwen krijgen. Zo niet René van het Hof. ‘Effe stil nou, zo kan ik me niet concentreren’, roept de man die alles weet met verbeten machteloosheid. Dat zijn 4+-publiek de boel volledig heeft overgenomen, is part of the plan. De theatrale wanorde die Van ’t Hof samen met muzikant Keimpe de Jong en mimer Tjebbe Roelofs op het podium creëert, is namelijk vele malen groter dan de chaos in de zaal. Zoiets simpels als een kruisje plakken in het midden van de volgspotlichtcirkel wordt al een hilarische slapstickact omdat de lichtcirkel steeds verplaatst.

In 2006 schreef Simon van der Geest een jeugdtheatertekst van een kwartier over een jongen die insecten verzamelt. Zeven jaar later was dat kwartiertje materiaal uitgewerkt tot een monoloog die dit seizoen voor de derde keer wordt hernomen (door Het Laagland) en tot een jeugdboek dat werd bekroond met de Gouden Griffel 2013: Spinder. In de tussenliggende jaren groeide Van der Geest met zijn poëzie, theaterteksten en proza uit tot een van de succesvolste Nederlandse schrijvers voor jeugd van zijn generatie.